Cinsiyet Disforisi

Çalıştayın Konusu

Cinsiyet disforisi, bireylerin hissettikleri cinsiyet ile biyolojik cinsiyetleri arasında uyumsuzluk yaşamalarıyla karakterize edilen psikolojik bir durumdur. Bu uyumsuzluğun en uç noktası transseksüellik olarak tanımlanmaktadır. Cinsiyet disforisinin etiyolojisi kesin olarak bilinmemekle birlikte, çevresel ve biyolojik faktörlerin birlikte rol aldığına dair bulgular giderek güçlenmektedir.

Cinsiyet disforisinin yönetimi, tıp etiği açısından çok boyutlu tartışmaları beraberinde getirmektedir. Özellikle uygulanan tıbbi müdahalelerin uzun dönem etkilerine ilişkin bilimsel verilerin sınırlı olması ve olası geri dönüşsüz sonuçlar doğurabilmesi, zarar vermeme ilkesi bakımından yarar-zarar dengesinin dikkatle değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Çocuk ve ergenlerin gelişimsel olarak karar verme kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle aydınlatılmış onamın geçerliliği etik açıdan tartışmalı hale gelebilmekte; bu durum özerklik ilkesinin nasıl uygulanacağı sorusunu gündeme taşımaktadır. Ayrıca, müdahalelerin bireyin gelecekteki üreme potansiyeli üzerindeki olası etkileri dikkate alındığında, çocuğun üstün yararının nasıl belirleneceği meselesi ayrı bir etik gerilim alanı oluşturmaktadır.

Tüm bu belirsizlikler ve tartışmalar, cinsiyet disforisinin tanı ve tedavi süreçlerinin multidisipliner bir bakış açısıyla ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bu çalıştayda, güncel literatür ve klinik uygulamalar ışığında cinsiyet disforisinin tanısal ve terapötik boyutları tartışmaya açılacak; etik sorunların tespit edilmesine ve çözüm önerilerinin geliştirilmesine yönelik ortak bir zemin oluşturulacaktır.

Çalıştayın Amacı

Bu çalıştayın temel amacı, katılımcıların cinsiyet disforisi tanısı almış bireylerin gerçek ihtiyaçlarını multidisipliner bir perspektifle ele alabilmelerini sağlamak; etik muhakeme yapabilme, empati kurabilme, eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerini geliştirmektir. Katılımcılara yalnızca teorik bilgiyi aktarmak değil; aynı zamanda farklı bakış açılarını karşılaştırma, tartışma ve sentezleme imkanı sunmak amaçlanmaktadır.

Bunun yanı sıra çalıştay, katılımcıların meslek hayatlarında sıklıkla karşılaşabilecekleri etik ikilemler konusunda farkındalık ve duyarlılık geliştirmelerine katkı sağlayacaktır. Vaka temelli tartışmalar, interaktif oturumlar ve grup çalışmaları aracılığıyla katılımcıların karşılaşabilecekleri karmaşık klinik durumları çok boyutlu olarak ele alabilmeleri desteklenecektir. Bu süreçte, özerklik, yararlılık, zarar vermeme ve adalet gibi temel tıp etiği ilkelerinin klinik karar süreçlerine nasıl entegre edilebileceği üzerinde durulacaktır.

Çalıştay sonucunda katılımcıların bilimsel bilgi düzeylerini artırmaları, farklı disiplinlerin yaklaşımlarını karşılaştırma imkanı bulmaları, güncel tartışmaları daha objektif bir bakış açısıyla değerlendirmeleri, klinik karar süreçlerinde etik ilkelere dayalı ve insan hakları merkezli bir yaklaşım sergileyebilmeleri hedeflenmektedir.

Çalıştayın Kapsamı

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hamidiye Yerleşkesinde 2–3 Mayıs 2026 tarihlerinde yüz yüze gerçekleştirilecek bu iki günlük çalıştaya lisans ve lisansüstü öğrencileri, farklı disiplinlerden sağlık profesyonelleri, alanda görev yapan akademisyenler ve araştırmacılar başvurabilecektir.

Çalıştay kapsamında, çocukluk ve yetişkinlik dönemlerinde görülen cinsiyet disforisi süreçleri çok yönlü bir biçimde ele alınacaktır. Bu çerçevede tasarlanan oturum başlıkları çocuk ve yetişkin psikiyatrisi, çocuk endokrinolojisi, üroloji, tıp etiği, tıp hukuku ve tıp felsefesi disiplinlerini içermektedir. Oturumların sonunda düzenlenecek tartışma oturumlarında; katılımcıların farklı disiplinlerden gelen uzmanlarla ve birbirleriyle etkileşim kurarak fikirlerini paylaşabilmeleri ve doğrudan etkileşim kurabilmeleri hedeflenmektedir. Bu etkileşim sayesinde katılımcılar, kendi görüş ve deneyimlerini paylaşarak konuyla ilgili mevcut sorunların daha görünür hale gelmesine katkıda bulunacaklardır.

TÜBİTAK 2223-B desteği kapsamında düzenlenecek çalıştayın sonunda katılımcılara katılım belgesi verilecektir.

Grup Çalışmaları

Çalıştayın ilk gününün sonunda gerçekleştirilecek grup çalışması oturumunda tıp etiği alanında yetkin moderattörler ile birlikte vaka tartışmaları yapılacaktır. Bu oturumda öncelikle başvuru formu üzerinden grup çalışmalarına katılmak istediğini ifade eden lisans ve lisansüstü öğrenciler, organizasyon ekibi tarafından gruplar haline getirilecektir. Tüm gruplara klinik etik karar verme yöntemlerinden biri olan “Dört Kutu Yöntemi” öğretilecektir. Ardından her grup onlara rehberlik edecek tıp tarihi ve etik alanında yetkin bir moderatör ile birlikte çalıştayın organizasyon ekibi tarafından önceden hazırlanmış bir vakayı tartışacak ve Dört Kutu Yöntemi ile değerlendirecektir. Gruplar bu değerlendirmelerini bir sunum haline getireceklerdir. Her gruptan bir temcilci hazırladıkları sunumu çalıştayın ikinci günü son oturumda sözlü olarak sunacaktır. Sunumlar alanında uzman akademisyenlerden oluşan jüri heyeti tarafından değerlendirilecektir.